Protestantse Gemeente te Weesp en Driemond

Kerkblad Onderweg

Logo Wij staan vermeld

Aanmelden Nieuwsbrief

ds. Marnix van der Sijs (25 mei 2020)

´Lila´ is de titel van een boek van de Amerikaanse auteur Marilynne Robinson. Lila is een verwaarloosd meisje dat gestolen (en daarmee gered) is door Doll, een trekarbeidster. Lila trouwt met een veel oudere dominee. Het zijn twee eenzame zielen. De verschillen zijn groot. Tot de laatste bladzijde blijft de vraag of Lila zal blijven.
Een roman over liefde en eenzaamheid, over groeien in vertrouwen door beschadigde mensen, over geloof en verlangen.

Het is een boek om langzaam te lezen. De eerste keer ging ik te snel en bleek veel gemist te hebben. Het boek springt in de tijd en dat vraagt aandacht, ook al omdat er geen hoofdstuk-indeling is.
In de derde persoon schrijft Robinson vanuit het perspectief van Lila. Zij schildert overtuigend een onderontwikkeld kind, later een jonge vrouw en moeder. We zien de kijk van Lila op de wereld en op de mensen, en in het bijzonder op de dominee, John Ames.
Je zou 'Lila' een streekroman kunnen noemen. Tegelijk is het literatuur van de bovenste plank.
Stevo Akkerman, journalist van Trouw en auteur, schreef dat Robinson met elk van haar boeken bewijst dat er in elk geval één gelovige is die wel degelijk kan schrijven.
De dominee, John Ames, komt minder uit de verf dan Lila. Het eerdere boek van Robinson, ´Gilead´ ging vooral over hem.
Gilead, waar Lila zich afspeelt, is een fictief dorp in het Middenwesten van de Verenigde Staten.
 
aanzoek
Lila verzorgt de rozen op het graf van de eerste vrouw van Ames en haar kind. Beiden stierven in het kraambed. En dan volgt een huwelijksaanzoek waartoe Lila het initiatief neemt. Geen van beiden heeft veel tekst:
'De rozen zijn prachtig. Op het graf. Het is erg aardig van je dat je dat doet.' Ze haalde de schouders op. 'Ik hou van rozen.' 'Ja, maar ik wou dat ik je op de een andere manier kon terugbetalen.' Zij hoorde zichzelf zeggen: 'Dan zou je met me moeten trouwen.' Hij bleef staan en zij ging er als een haas vandoor, naar de overkant van de weg. De schaamte en de woede vlamden nu zo heftig in haar op dat ze deze keer echt niet verder kon leven. Toen hij haar ingehaald had, toen hij haar mouw aanraakte, kon ze hem niet aanraken.
'Ja,' zei hij, 'je hebt gelijk. Dat zal ik doen.'
Niet veel bladzijden later zijn ze getrouwd en is zij zwanger.
En zo vindt Lila min of meer een thuis. Ames is zeer zorgzaam en liefdevol. Lila verbreekt de eenzaamheid waarin hij terechtkwam na de dood van zijn vrouw en kind.
Andersom ligt het moeilijker. Lila, die als kleuter leefde in een situatie van geweld en verwaarlozing, heeft zich eigenlijk alleen aan Doll kunnen hechten en ook die verdween uit haar leven. Maar gaandeweg aanvaardt ze dat Ames van haar houdt. Ze wil dat zelf ook wel, maar: "Ik kan niet zo veel van je houden als ik van je hou. Ik kan me niet zo gelukkig voelen als ik ben."
Het wordt "een schoonheid die de dagen doorstaat.(...) Het gewone magistrale, waar jaren ploeteren in gaat" (Judith Herzberg). En dat is ontroerend, want Lila vertrouwt niemand. Dat heeft ze niet geleerd."Ik kan nergens blijven. Ik kan geen minuut rust vinden." "Als dat het geval is, dan lijkt me dat je toch maar beter je hoofd tegen mijn schouders kunt leggen." 'Dat deed ze. En hij sloeg zijn armen om haar heen.'
 
leef!
Lila is geen prater, maar heeft wel vragen. 'Lila, jij stelt altijd de moeilijkste vragen.' De dominee is wel dankbaar voor de vragen die de buitenkerkelijke Lila stelt, maar zijn antwoorden helpen haar niet altijd: 'Voor een predikant ben je niet erg goed in uitleggen.'
Lila, die half geletterd is, maakt er een gewoonte van om bijbelteksten vele malen over te schrijven. Het is een poging greep op de tekst en greep op haar handschrift te krijgen. Zo leest ze uit de profetie van Ezechiël (16) over het mensenkind dat geboren werd en er niemand was om het met zout in te wrijven. Lila: "Dit is voor het eerst dat ik hoor dat je een baby met zout bestrooit."
Ondertussen gebeurt er wel wat met Lila en die profetie. Want zij identificeert zich met het kind dat ergens op een akker werd achtergelaten. Dus die woorden "Leef! Blijf in leven, bedekt met bloed als je bent," hoort zij als tot hààr gericht. Lila zelf werd niet op een akker achtergelaten, maar zij dankt haar leven wel aan Doll die haar meenam.
Later raakt ze gefascineerd door het boek Job.
 
een feit
Ames discussieert niet met Lila, dat doet hij zijn vriend Boughton. Boughton is aanzienlijk strenger in de (calvinistische) leer. Maar tegen Lila is de toon van de dominee pastoraal. Slechts een enkele keer trekt hij een lijn. "Ze zei: de beste dingen die gebeurd zijn ... ik heb er zelfs nooit aan gedacht doorvoor te bidden. In geen miljoen jaar. De erge dingen komen gewoon, net als het weer. Je doet wat je kunt.'
Hij zei: Familie is een gebed. Vrouw is een gebed. Huwelijk is een gebed.'
'De doop is een gebed.'
'Nee,' zei hij. 'De doop, dat noem ik een feit.'"
Dopen is voor Ames existentieel. Daarin klopt zijn gelovig hart. Hij heeft Lila bij de rivier gedoopt. Dat kan niet ongedaan gemaakt worden. Anderen waren er niet bij, maar Ames had de Schrift geopend, 'als een wolk van getuigen (Hebreeën).
Daarna waren ze bramen gaan plukken.
Spoedig na de geboorte doopt hij hun kind en raakt ook drie keer het hoofd van Lila aan met doopwater. Hij mompelt tegen haar: "Ik weet niet goed wat ik hier aan het doen ben. Ik had het jou eerst moeten vragen. Maar ik wilde dat je wist dat we het niet zouden kunnen verdragen ... we moeten zorgen dat je bij ons blijft. Alstublieft God."
Lila is geen romance onder een roze wolk. Het gaat over het bevochten geluk van twee eenzame zielen die naar elkaar toe groeien in vertrouwen en in geloof. Troostrijk.

Dagtekst Taizé

06 juli 2020

  • ma. 6 juli
    God maakte de mens uit stof, uit aarde, en blies hem levensadem in de neus. Zo werd de mens een levend wezen. (Gn 2:5-9)