1 februari 2026
Gemeente van Jezus Christus,
Over de bergrede van Jezus is ontzettend veel gezegd en geschreven. Zowat elk vers is wel een aparte preek waard. Het is dan ook nogal een onderneming om gelijk zo’n heel groot stuk te willen lezen en behandelen in één preek. Toch vond ik het mooi om niet alleen de zaligsprekingen te lezen (zoals we het gedeelte dat we gelezen hebben kennen), maar ook de daarop volgende verzen over het zout en het licht. Voor mij horen ze namelijk bij elkaar. Het één is het gevolg van het ander en andersom.
Maar daarmee slaan we het begin van de tekst over. Die eerste paar woorden onthullen namelijk heel veel over de aanleiding en de diepe motivatie waarmee deze woorden gesproken en geschreven zijn. De bergrede begint ermee te zeggen dat Jezus de mensenmassa ziet. ‘Wat zou hij dan gezien hebben?’, vraag ik me af. Hoe zag die groep mensen die bij hem was eruit? Wat ging er door zijn hart en ziel heen?
Ik denk dat hij een diversiteit aan mensen zag. Van welgestelde mensen, die misschien hun mening al wel klaar hadden over deze nieuwe Messias, tot armen, zieken en kinderen, zij die niet meetelden. Van mensen die diep gelukkig zijn tot mensen die zwaar ongelukkig zijn. Van alles door elkaar, zoals wij hier vandaag ook bij elkaar zitten. Als hele verschillende mensen met ons eigen levensverhaal, onze eigen verwachtingen en teleurstellingen in het leven.
Hij ziet deze mensen en wordt door hen bewogen. Voor die hele gemengde groep mensen heeft hij een boodschap die hem van het hart moet. Om er de tijd voor te nemen gaat Jezus zitten. De mensen gaan om hem heen zitten en hangen aan zijn lippen. Als hij begint met praten, klinkt dit. En ik lees de zaligsprekingen in een moderne bewerking van Geertje de Vries:
Gezegend wie achteraan staat, niet gezien wordt, onderaan de ladder,
in Gods goede nieuwe wereld voel jij je thuis.
Gezegend wie nog tranen heeft, als je hart breekt voor een ander,
Gods hart gaat naar jou uit.
Gezegend wie niet voordringt, wie wachten kan met een glimlach,
voor jou zal er altijd plaats zijn.
Gezegend wie protesteert, wie in verzet komt tegen wat oneerlijk is,
je zult het zien, het tij zal keren.
Gezegend wie zich bekommert, uit liefde om een ander,
voor jou zal er altijd iemand zijn.
Gezegend wie zich verwonderen kan, schoonheid kan zien,
het geheim van God is voor jou niet ver weg.
Gezegend wie uit is op vrede, oprecht voor ieder het beste wil,
je lijkt op God, zo wordt gezegd.
Gezegend wie de klappen krijgt, omdat hij/zij opkomt voor wat goed is,
In Gods nieuwe wereld voel jij je thuis.
Het kan toch niet anders of mensen zullen gedacht en gevoeld hebben: Jezus spreekt hier over mij! Het gaat over mijn dagelijkse strijd in het leven om een goed mens te zijn of simpelweg om te overleven. In plaats van gelijk met allerlei voorschriften te komen, begint Jezus met de erkenning van de dagelijkse situatie van veel van zijn hoorders. Wat zullen er veel armen, treurenden en mensen met honger en dorst om hem heen hebben gezeten. Zij worden gezien, hun werkelijkheid, hun realiteit van alledag. Hun zoektocht naar de zin en samenhang van het leven.
Het is niet zo dat Jezus hun levenssituatie verheerlijkt. In de zin van: eigenlijk moet je arm zijn om bij God te kunnen horen. Of: eigenlijk ben je pas een goed christen als je vervolgd wordt. Maar voor de vele, vele mensen die hij aanspreekt heeft hij een woord van hoop, troost en perspectief.
Jezus heeft een boodschap troost en hoop voor mensen in bepaalde levenssituaties:
· De armen van geest, zij die niet zo meetellen
· De treurenden
· De mensen die vervolgd worden om de gerechtigheid
Jezus heeft een boodschap van moed en kracht voor mensen met bepaalde karakter eigenschappen:
· Voor de zachtmoedigen
· Voor de barmhartigen
· Voor zij die zuiver/ rein van hart proberen te leven
Jezus heeft een boodschap van doorzettingsvermogen voor de mensen met idealen
· De vredestichters
· Zij die hongeren en dorsten naar gerechtigheid
Dat perspectief is dat deze gebroken wereld, waar het leven je kan tegenzitten, waar bepaalde zachte karaktereigenschappen vertrapt worden in het geschreeuw en gestamp van de sterken, waar idealen sneuvelen in de weerbarstige werkelijkheid, dat deze wereld niet het laatste woord heeft.
In de bergrede gaat het steeds opnieuw over het koninkrijk van God, het koninkrijk van de hemel, zo ook in deze zaligsprekingen. Voor mij persoonlijk is dit koninkrijk van God de wereld zoals God haar bedoeld heeft toen Hij haar maakte. Het is een ideaal dat onbereikbaar is om volledig te vervullen, maar tegelijk is er regelmatig iets van te zien in het leven hier en nu. Het is er al, maar toch ook niet. Maar je kan het ook anders omschrijven. Als een wijder verband dat de geleefde werkelijkheid omsluit. Als de hemel die soms op aarde kan komen. Als Gods werkelijkheid waar alles anders gezien en gewaardeerd wordt.
Want dat Koninkrijk van Gods is tegendraads en soms wat wereldvreemd. Er gelden andere regels dan in onze wereld. Keer op keer zegt Jezus bijvoorbeeld dat voor zijn Vader de gebroken mensen, zij die hier gebukt gaan onder het leven, juist het belangrijkste zijn. Dat Gods liefde hen rechtop zet.
Thuis hebben wij de scheurkalender van ‘Omdenken’ liggen. Elke dag is er een korte uitspraak die je uitdaagt om anders tegen de zaken van het leven aan te kijken. Zo is de wijsheid van vandaag: ‘proberen al je boodschappen in één keer mee te nemen is waarschijnlijk de meest inspannende vorm van luiheid’. Een doordenker die u ook even mag laten liggen.
De bergrede is Jezus uitnodiging tot ‘omdenken’ ieder vers opnieuw. Sommige van zijn uitspraken zouden zo op onze kalender kunnen. Jezus nodigt de mensen om hem heen uit om de zaken te bekijken vanuit het perspectief van zijn Vader, zoals Hij zelf dat ook doet. Want natuurlijk is er niets romantisch aan armoede, maar Jezus’ verzekert dat bij God het er niet toe doet of je arm of rijk bent. Dat God het ziet als je net zoals hij bewogen kan zijn om het leed en verdriet van mensen, in plaats van afgestompt te raken. Zo zou ik het hele lijstje af kunnen gaan.
Karaktereigenschappen die in onze harde wereld niet tot zijn recht komen, die zijn in Gods ogen juist het belangrijkst. Juist omdat zij laten zien hoe anders God kijkt. Juist omdat in zijn Rijk een mens niet alleen voor zichzelf leeft. Daar gaat het om samen, om de bloei en het geluk van iedereen en niet alleen van mijzelf. Daarop gericht zijn, kost mij wat, maar zal mij uiteindelijk alleen maar gelukkiger maken.
Daarom heb ik ook de verzen 12 t/m 16 laten lezen over het zout en het licht. Resultaat van het ‘omdenken’, je omkeren en gaan zien als Jezus’, is dat jij zelf tot een plek wordt waar dat koninkrijk van God te zien en te vinden is.
Jezus zegt niet: als je dit of dat doet, dan ben je zout en licht. Nee, het is voor Hem al een voldongen feit: ‘jullie zijn het zout van de aarde’ en ‘jullie zijn het licht in de wereld’. De vraag die Jezus stelt is: durf je het aan om dat zelf ook zo te voelen en te zeggen: ik ben in Gods naam zout en licht in deze wereld.
Niet om arrogant of egoïstisch over te komen, maar omdat Gods boodschap te belangrijk is om te verstoppen. Jezus kan niet meer zelf bewogen zijn om de mensen die nu leven. Wat Hij wel heeft zijn wij, zijn volgelingen. In zijn voetsporen mogen wij bewogen zijn om mensen en Gods werkelijkheid laten zien in deze wereld, door zachtmoedig, barmhartig te zijn en ons in te zetten voor vrede.
Dat is het dubbele van leerling van Jezus zijn.
Aan de ene kant zitten wij aan zijn voeten en verlangen wij naar die troostende, heilzame woorden voor ons leven. Er is zoveel dat wij te leren hebben. We kunnen het zo nodig hebben om te horen dat Gods Rijk van vrede, vergeving en recht er ook voor ons is. Als perspectief voor het leven dat gebroken en kwetsbaar kan zijn.
Aan de andere kant zijn wij tegelijk al een plek waar Gods koninkrijk te vinden kan zijn. Juist door onze pogingen te denken en leven zoals Jezus voorgedaan heeft. Dat gaat met vallen en opstaan, maar we hoeven niet te bescheiden te zijn. We mogen die stem zijn in onze wereld die opkomt voor wat echt belangrijk is en geluk geeft
Wat betekent dat voor ons leven?
We worden allereerst uitgenodigd om goed te kijken en te zien dat Gods nieuwe, goede wereld niet zo ver weg is als hij soms lijkt. Gezegend wie zich bekommert en nog tranen heeft. Die mensen lijken op God
En via die weg mogen we voelen en weten dat ook wij Gods gezicht in deze wereld mogen zijn. Met de talenten die we hebben, met de twijfel, onzekerheid en fouten die we maken. We zijn niet perfect, maar zoals we zijn kan God ons gebruiken: als licht in het donker, als zout om de maatschappij smaak te geven.
Dat doen we samen, zitten in de kring van volgelingen van Jezus. We kunnen elkaar daarbij aanmoedigen en scherp houden. We kunnen van elkaar leren, zittend aan Jezus voeten. Dat mogen we zo ook voelen als we in de kring de maaltijd van Jezus vieren. Dat we aan Jezus’ voeten dat koninkrijk zien opbloeien, waar het leven goed is en God lacht.
De tafel van samen, de tafel is gedekt
Wij mogen komen eten
En niemand wordt vergeten
Wij vieren de maaltijd, wij vieren samen feest.
Hier durven wij te dromen
dat alles goed zal komen.
Amen
